تاریکی درخشان

شکافت تاریکی، بدون زمان، بدون مکان...

تاریکی درخشان

شکافت تاریکی، بدون زمان، بدون مکان...

طبقه بندی موضوعی
پروژه اویلر

سه خوشی

گان نخست

وقتی داری سر کلاس درس می‌دی، چیزی رو درس می‌دی که می‌دونی فهمش راحت نیست و خودت هم تو نوبت خودت کلنجار زیادی رفتی تا مطلب رو هضم کردی. شاید از چند روز قبلش درگیر انتخاب جمله‌هات و مثال‌هاتی. می‌دونی که محل ورود به مسئله و نحوه‌ی طرحش هم خیلی تاثیر داره. اگه بچه‌ها صورت مسئله رو درست نفهمن کار خیلی سخت می‌شه. گزینش می‌کنی که کجاها عمیق بشی، کجاها نه. بعضی چیزا برای بچه‌ها جالبن و سر ذوق میارن‌شون. عکس و نقاشی و گرافیک و انتزاع بیشتر، فرمول و ریاضی و قراردادها کمتر.

بالاخره می‌ری سر کلاس. شروع می‌کنی درس دادن، همون مسیری که فکرش رو کردی می‌ری جلو؛ گه گاه چند تا تیکه می‌ندازی و بچه‌ها می‌خندن و دوباره حواسشون جمع می‌شه، مثال‌هات رو طبق چیزی که تو چشما و حرفای بچه‌ها می‌خونی یکم تغییر می‌دی و همه‌ش نگرانی که نکنه نشه؟

اما چی لذت‌بخش‌تره از اون لحظه که آخرین مثالت تموم می‌شه و جمله‌ی ربط تمام سخنرانی نیم‌ساعته‌ت رو می‌گی و چند ثانیه سکوت... بعد یه سروصدای آهسته‌ و مسری‌ای تو کلاس شروع می‌شه که: ئه! آها...!


گان دوم

چرخ زدنت که تموم می‌شه، می‌ری و بوکفسکی - عامه‌پسندش - و یه فاکنر - شاخه گلی برای امیلی‌ش - می‌ذاری روی پیشخون. خانم بارکدها رو اسکن می‌کنه و یه فیش ۳۵ تومنی می‌ذاره جلوت. کیف پولت خالیه؛ کارت بانکیت رو می‌دی بهش. رسید به دست میای بیرون؛ حواست هم هست که انسان باشی و پلاستیک نگیری، هرچند که نفهمیده باشی پلاستیک نگرفتن تو چه دردی از چه کسی دوا می‌کنه. توی خیابون، پیامک بانک رو باز می‌کنی. مبلغ برداشت شده ۳۵ تومنه و مبلغ باقی‌مونده از اون کمتر. چند ثانیه خیره می‌شی به پیامک، بعد به بوکفسکی؛ یادت می‌افته فردا ناهارت با خودته.

کتاب‌ها رو می‌ذاری تو کیفت، بند کیفت رو که حالا سنگین‌تر شده سفت می‌کنی، راه می‌افتی و تو دلت می‌گی: راضی‌ام! چی لذت‌بخش‌تره از ناهار نخوردن و کتاب خریدن؟



گان سوم

خلاصه‌ش اینه که،

چی لذت‌بخش‌تره از کامپیوتر و هوش مصنوعی و شبیه‌سازی و پردازش تصویر و یادگیری ماشین و DeepLearning و الگوریتم‌های تکاملی و شبکه و پیکره‌بندی و مسیریابی و IP و دویست تا پروتکل و کد زدن و کد زدن و کد زدن؟

که از یاد گرفتن و فهمیدن هر نکته‌ش و هر تکنیکش و تئوریش و استدلالش اونقدر ذوق کنی که سخت بتونی سر جات بند بشی و ادامه‌ش رو گوش کنی؟

یاد تمام زمین‌های خشکیده و باران‌های نآمده

دچار دو چیز شده‌ام که اولی سردرد است و دومی دلتنگی. برای خیلی چیزها دلم تنگ شده است. مثلن برای طبقه چهارم ساختمان ورزش مدرسه.

بهار بود. سال ۹۰ فکر می‌کنم. کوچک بودم و فضای مدرسه مرا به سمت رپ هل داده بود؛ عاشق بهرام بودم و هیچکس و قاف، از پیشرو خوشم نمی‌آمد و Eminem اسطوره‌ام شده بود. بهار ۹۰، شب ساعت ۱ گفتند آلبوم جدید بهرام آمده. صبح که از جاوید پرسیدم، فهمیدم راست بود. آلبوم را دانلود کرده و ریخته بود روی MP3Player اش. آن موقع هنوز خیلی‌ها با این چیز‌ها آهنگ گوش می‌دادند و موبایل فقط برای زنگ زدن بود، موبایل‌ها اکثرن دکمه داشت و هدفون بعضی‌ها به بعضی‌های دیگر نمی‌خورد.

دلم برای سونی اریکسون هم تنگ شده.

دستگاه کوچک و قدیمی و داغانش را گرفتم و کلاس نرفتم. پنهانی بردمش طبقه چهارم ساختمان کوچکی که طبقه دومش سالن ورزش بود و در سومی علی آقا می‌نشست. در طبقه چهارم قفل بود. همیشه قفل بود. من هم برای راه‌پله‌اش رفته بودم. جایی بود که هیچکس، چه بچه و چه ناظم‌ پایش را نمی‌گذاشت. همانجا روی پلکان سنگی و سرد نشستم و هدفون‌ها را گذاشتم توی گوشم و چشمانم را بستم و انگار ناگهان پلک‌های بسته‌ام پرده‌ی سفیدی شده باشد در یک تاریک‌خانه، نور آپارات کهنه‌ای افتاد پشت چشمانم و من دیدم و شنیدم.

فردای من، خیلی وقته که گذشته ازش.

 آب شد و ریخت روی گونه‌های من...

مثل دونه‌های برف.

جادو شده،‌ سحر شده، نمی‌دانم، مسخ شده نشستم و گوش دادم. تمام آلبوم بهرام را بهار ۹۶ روی پله‌های سرد همان ساختمان گوش دادم و بچه‌ها زنگ تفریحشان خورد و آمدند پایین و برگشتند بالا و من هنوز مسحور بهرام بودم.

دلم برای جاوید تنگ شده. سال بعدش نشسته بودیم توی اتاق سمینار و با بلندگوهای کامپیوتری که بهمان داده بودند، با صدای بلند آهنگ تیک‌تاک گذاشته بودیم و تحلیل می‌کردیم. یادم نیست، شاید سانتیمانتال بود و شاید «طولانی» ساعی تازه منتشر شده بود. شب بود و سه چهار نفری بیشتر نمانده بودند مدرسه و هیچکدام هم معلم نبودند. من بودم، جاوید بود، سهیل و پارسا. پارسا جولانی را می‌گویم. همان که آن شب وسط شوخی سرش محکم کوبیده شد به زمین و چند ثانیه بی‌هوش شد و رنگ همه‌مان پرید و الآن دیگر هیچ خبری ازش ندارم، جز عکس‌های پروفایلش که دوربین به دست و در سفر نشانش می دهد. تصور می‌کنم لابد عکاس شده و هیچ‌هایک می‌کند، شاید هم خودش ماشین داشته باشد.

شاید هم عکس‌هایش گمراهم می‌کنند.

دلم برای آن پارسای دیگر هم تنگ شده. کاوکانی بود. رفت استرالیا و ریاضی محض خواند و قبل از این که برود، می‌شود گفت مدتی گرمابه و گلستان بودیم. توی حیاط اشاره‌ای یا صحبتی با هم می‌کردیم و زنگ بعدش می‌دانستیم که نباید کلاس برویم. جایمان مشخص بود، کتابخانه، ته راهروی دوم، روی زمین. قرآن می‌آوردیم، نهج‌البلاغه می‌آوردیم و او مسخره می‌کرد و من پرشور دفاع می‌کردم و می‌خندیدیم. چقدر می‌خندیدیم. دوبار رفتم خانه‌شان. یادم هست از کودکی تا به حال خانه‌ی هیچ دوستی نرفتم. بجز دبستان که بهترین دوستم خانه‌شان توی کوچه‌مان بود و زیاد به خانه هم می‌رفتیم. راهنمایی و بعد هم دبیرستان، هیچوقت خانه‌ی دوست‌هایم نرفتم. البته یک بار رفتم؛ با چند نفر دیگر خانه‌ی یکی از دوستانم رفتیم برای تولدش. دیشب خواب یکی‌شان را دیدم. فهمیدم که چقدر دلم برای هیچ‌کدامشان تنگ نشده.

هنوز خانه‌ی پارسا را یادم هست. خیابان نفت، میرداماد. قبل از این‌که خانه‌ی پارسا بروم، فقط چند بار دیگر آنجا رفته بودم. با دختری که اسمش غزل بود و منشش باران. همیشه‌ی خدا سر تا پا آبی می‌پوشید و لاک آبی می‌زد و سه چهار باری بعد از امتحان‌هایمان مترو میرداماد قرار گذاشتیم و تمام خیابان‌های فرعی و کوچه‌های تنگ و باریک را با هم راه رفتیم و حرف زدیم. بچه‌تر از آن بودیم که به فکر کافه رفتن باشیم. هر مسیر جدیدی را امتحان می‌کردیم و راه می‌رفتیم و بعضی مسیرهارا شاید ده بار می‌رفتیم و بارمی‌گشتیم و غزل باران بود. صدایش می‌کردم Mi bella goccia. معنی‌اش را نمی‌دانست. شاید هم می‌دانست و چیزی نمی‌گفت. یک‌بار گوشی‌اش را ازش گرفتم و نوشتم: 45683968. نمی‌خواستم حرفی بزنم. فقط کاری کردم که خودم را خالی کرده باشم. گوشی را که دادم بهش، چند ثانیه نگاه کرد و بعد شروع کرد دکمه زدن. فهمیدم که فهمیده. نخواستم بداند. گوشی را از دستش گرفتم و پاک کردم. غزل یک روز رفت و دیگر هیچ خبری ازش نشد. باران بند آمده بود.

چند سال بعد دوباره پیدایش کردم. توی مترو ناگهان کسی دستم را از پشت کشید و برگشتم و دیدم و گفتم: مرا تو بی سببی نیستی. به راستی صلت کدام قصیده‌ای تو ای غزل؟ ستاره باران جواب کدام سلامی به آفتاب، از دریچه‌ی تاریک؟ خندید و انگشت‌هایش را نشانم داد. تمام ناخن‌هایش را لاک زده بود، هرکدام را یک رنگ. گفتم جعبه‌ی مداد رنگی کرده‌ای خودت را. حرف زدیم. طوری که انگار هیچ‌وقت بی‌خبر نرفته و بی‌خبر پیدایش نشده بود. تا آخرین لحظه‌ای که دو بچه مدرسه‌ای می‌توانستند دیر به خانه بروند صحبت کردیم و بعد رفتیم. وقتی می‌خواست برود صدایش کردم. غزل، نروی که بروی ها. باشد؟ مدادرنگی‌هایش را در هوا تکان داد و خندید و گفت باشد بهبود. هرچه می‌خواست صدایم می‌کرد. آن لحظه خواسته بود بگوید بهبود. به همان شیرینی که آمده بود، مثل نرم‌ترین باران بهار، به همان نرمی پا کشید و رفت.

از آن روز پنج‌سالی می‌شود که ندیدمش.

دلم برای واتس‌اپ تنگ شده. برای صفحه‌ی سبز بانمکش و آدم‌هایش و شب‌بیداری‌های تا صبح و خوابیدن، بعد از سلام به آفتاب. برای روزی که از دانشگاه تا خانه را پیاده رفتم و از میان ناکجاآبادهایی که هنوز نمی‌شناسم گذشتم و چهار ساعت تمام طول کشید و چهار ساعت تمام تلفن دستم بود و حرف می‌زدم. به خانه که رسیدم رگ پشت پاهایم داشت می‌ترکید و دستم آنقدر گوشی را کنار صورت نگه داشته بود از کار افتاده بود بدنم از خستگی فریاد می‌زد و آن‌قدر خوشحال بودم که خوابم نمی‌برد. چند ساعت به آن صدا و حرف‌ها فکر کردم و بعد خوابیدم.

دلم برای افسانه‌ها تنگ شده. برای دوستانش، برای ایفای نقشش. هردو هنوز هستند. اما ایفای نقشش را نمی‌خواهم و دوستانش، هرچند که هرکدام بی‌نظیر و خوب، دیگر آن دوستان قدیمی نیستند. دلم برای بچه بودن تنگ شده. هنوز هم آیدا را مثل مادر دوست دارم اما دلم تنگ شده که مثل یک بچه‌ی واقعی توی یاهو از سر و کولش بالا بروم و ادایش را در بیاورم و خودم را برایش لوس کنم و او هم هیچوقت خسته نشود و هربار مرا از کولش بلند کند و بگذارد روی زمین و به کارش برسد. یا سعی کنم پشت سر محمد راه بروم و تقلید حرف زدن پرصلابتش را بکنم. دلم برای درد دل کردن تنگ شده. گاهی احساس می‌کنم توی یاهو بیشتر می‌شد دیگران را دوست داشت. یاهو شفاف‌تر بود، بیشتر می‌شد به آدم‌ها نزدیک شد و باهاشان صحبت کرد.

دلم برای درددل‌های شبانه و نیمه‌شبانه با کیمیا تنگ شده. برای دیدن آن روی صاف و صادق نیما. برای شعرهای امیرحسین و فونت قرمز و سیاه مهدخت. برای شادمان این‌طرف و آن‌طرف دویدن‌های منا توی ایفا، برای هیچ بودن و به چشم نیامدن توی میتینگ‌ها و فقط گوش دادن به انبوه اطلاعات و دانشی که دیگران داشتند و بی‌شمار ارجاع‌هایی که به کتاب‌هایی که نخوانده بودم و نشنیده بودم می‌دادند و من بهت زده فقط نگاه می‌کردم و هر حرفشان را می‌بلعیدم.

دلم تنگ شده برای دوست داشتن تمام کسانی که دیگر دلم برایشان تنگ نمی‌شود. دلم تنگ شده برای افطاری‌های مدرسه، که سال‌هاست هیچ‌کدامشان را نمی‌روم تا چشمم به هم‌کلاسی‌ها و معلم‌ها نیفتد. کاش می‌شد روزی که هیچکس نبود مدرسه رفت. کاش می‌شد تمام این جاهای خالی را یک دل سیر نگاه کرد. جای خالی درخت کج و افتاده‌ی حیاط مدرسه را، جای خالی پارساها، جای خالی تمام آهنگ‌هایی که با جاوید گوش کردیم و الآن حتا نمی‌دانم ایران است یا نه. جای خالی تمام معلم‌ها و بچه‌هایی که می‌آمدند و می‌رفتند و ناظم‌هایی که بدوبیراه می‌گفتند و بچه‌هایی که می‌خندیدند و کتک می‌خوردند و سر کلاس می‌رفتند، و جای خالی گودی دیوار راهروی کتابخانه را که جای همیشگی‌مان بود. کاش می‌شد با دست یک جای خالی کوچک و عینکی و ادبی کشید و به دیگران نشانش داد و گفت این جای نیمای بهرامی است، و بعد جای خالی کوچک دیگری کشید، این‌بار نرم و آبی، و گفت اینجا که می‌بینی سال‌هاست که باران نیامده.

افسانه‌ی رگ خواب



رگ خواب، در دو سطح روایت می‌شود. روایت اول همان چیزی است که بر پرده‌ی سینما می‌بینیم، داستان مینا، زنی بی‌کس (لیلا حاتمی) که بازیچه‌ی هوس‌بازی کامران (کوروش تهامی) می‌شود. مینا عاشق می‌شود و این وابستگی، به همراه بی‌توجهی و عشق دروغینی که مرد زمانی ابراز می‌کرد و دیگر نمی‌کند، او را به سقوط می‌کشاند. یک داستان کلاسیک از عشق و خیانت که مثلش را بارها و بارها دیده‌ایم و مخاطبی را که به این قصه‌ی تکراری علاقه دارد، برای بار nام ارضا می‌کند.

اما اگر چشم‌هایمان را ببندیم و یک لایه از روی فیلم و داستانش کنار بزنیم، دیگر با یک داستان ترکی (هرچند خوش‌ساخت) مواجه نیستیم. دیگر حتا با داستان مواجه نیستیم. چیزی که حمید نعمت‌آلله در رگ خواب روایت می‌کند، یک افسانه است. قصه‌ای به قدمت تاریخ که مانند هر افسانه‌ی دیگری که تا به حال روایت شده، بی‌زمان و مکان است. مانند افسانه‌ی آفرینش، مانند افسانه‌ی بهار و زمستان، یا افسانه‌ی عشق و آزادی. ویژگی افسانه این است که بازیگران آن، شخصیت نیستند. تیپ هم نیستند. یک قالبند. یک قالب متحرک که نمایشنامه‌ی آن افسانه را بازی کرده‌اند و هر کسی، در هر زمان و مکانی می‌تواند در آن قالب بنشیند و جهان را یک بار، از آن چشم‌ها ببیند. وقتی از افسانه‌ی بهار می‌گوییم، که دیو زمستانی دختر بهار را به اسارت برده و زمانی که قهرمان ازلی دختر را آزاد کند، بهار و طراوت باز به جهان برمی‌گردد، حواسمان هست که دختر بهار باید جهانی باشد. کسی نمی‌پرسد دختر بهار نامش چیست، از کجا آمده، کودکی‌اش را چطور گذرانده، چه شکلی دارد و چه دوست می‌دارد. می‌دانیم که زیباست و بهار است و همین کفایت می‌کند. قهرمان ازلی، جسور است و قدرتمند و باز همین کافی است. این، افسانه است. تا زمانی که انسان در جهان وجود داشته باشد، دخترانی که به نوعی اسارت دارند (به سنت، به خانواده، به فقر) می‌توانند توسط پسری عاشق آزاد شوند و آن‌وقت دختر بهار می‌شود و پسر، قهرمان ازلی. این، بی‌زمانی و بی‌مکانی افسانه است.

رگ خواب یک افسانه است، و تمام ویژگی‌های یک افسانه را می‌توان در آن پیدا کرد. لیلا حاتمی دختری بی هیچ پشتوانه است که به قول خودش، در دنیا فقط سه نفر او را می‌شناسند. هیچ تعلقی به جامعه‌اش ندارد. خانه‌ای ندارد، پس به شهر و مکانش هم بی‌تعلق است. شخصیتی ندارد و تنها علاقه‌اش در دیدن آگهی تورهای مسافرتی خلاصه می‌شود. ایتالیا، ژاپن، اسپانیا، یونان. مینا، جهانی است. او حتا به زمان خود هم تعلقی ندارد. بجز یک رخداد آب و هوایی حقیقی که آن هم کارکرد احساسی و نمادین در فیلم دارد، اشاره به روز و تاریخی نمی‌بینیم. کامران هم همینطور. او نیز هیچ گذشته‌ای ندارد، خانواده‌ای ندارد و اگر دارد، هیچ صحبتی درباره‌ی آن نمی‌شود، ناگهان از هیچ ظاهر می‌شود و بعد هم در هیچ ناپدید. هیچکدام اطلاعی از گذشته‌ی هم ندارند، چون گذشته‌ای وجود ندارد و همه‌چیز در یک بی‌زمانی و بی‌مکانی در حال رخ دادن است. هرطور زنجیر کردن مینا و کامران به جامعه یا شهر یا زمان، جادوی افسانگی را از رگ خواب می‌گیرد و نعمت‌الله این را خوب می‌داند.

رگ خواب افسانه است، افسانه‌ی تمام دختران ساده‌ای که فریب مردان هوس‌باز را می‌خورند و (شاید هم آگاهانه) عاشق می‌شوند، وابسته می‌شوند و انتهای این وابستگی یک‌طرفه نیز همیشه سقوط است. مردانی مانند کامران کسانی هستند که بلدند هر دختری را عاشق خود کنند، و زنانی مانند مینا کسانی هستند که ساده‌تر از آنند که معنای شک و فریب را بفهمند. عاشق می‌شوند چون عاشق شدن را دوست دارند. برای مرد‌هایی مانند کامران، عشق و رابطه نیست که اهمیت دارد. رابطه برای آن‌ها یک بازی قدرت است؛ خود را به چالش می‌کشند تا ببینند آیا توان به دست آوردن دل دختری را دارند یا نه. برای به دست آوردنش همه‌ی توان خود را به کار می‌برند و زمانی که دختر را عاشق خود کردند، بازی دیگر برای آن‌ها تمام است. کامران‌ها به هدفشان رسیده‌اند، در حالی که بازی برای میناها تازه در این لحظه است که شروع می‌شود. میناها برای ادامه‌ی بازی‌ای که کامران‌ها آن را تمام شده می‌دانند التماس می‌کنند، آن‌ها وابسته‌ی بازی می‌شوند، وابسته‌ی عاشق بودن و معشوق بودن می‌شوند و با تمام دل و جان در میدانی حاضر می‌شوند که حریف دیگر اهمیتی به آن نمی‌دهد. و چون مینا همه‌چیز خود را برای بازی هزینه کرده، اگر بازی وجود نداشته باشد، انگار او دیگر وجود ندارد. با رفتن کامران، زیر پای او خالی می‌شود. جایی برای رفتن ندارد. دست‌گیره‌ای برای گرفتن ندارد. خودش به امید یک بازی ابدی تمام پل‌های پشت سرش را خراب کرده و حالا که فهمیده هیچ‌وقت بازی‌ای وجود نداشته، چاره‌ای جز سقوط ندارد. او سقوط می‌کند، تا انتها سقوط می‌کند. و زمانی که بالاخره تمام بودن بازی را باور می‌کند، می‌تواند روی پای خود بایستد و خود را از منجلابی که به آن افتاده بیرون بکشد.

و اینجا، مهم‌ترین ویژگی (و در فیلم رگ خواب، تلخ‌ترین ویژگی) افسانه خودش را نشان می‌دهد. افسانه، یک ویژگی بسیار حیاتی دارد، و آن تکرار است. در افسانه‌، همه‌چیز در یک سیکل قرار دارد. بهار به زمستان می‌رسد و زمستان به بهار. تاریکی به روشنایی و روشنایی به تاریکی. حاصل‌خیزی به خشک‌سالی و خشک‌سالی به حاصل‌خیزی. قهرمان ازلی هزاران‌بار دختر بهار را آزاد می‌کند و سال بعد، دوباره دیو زمستانی او را به اسارت می‌گیرد. کوبنده‌ترین و تلخ‌ترین لحظه‌ی رگ خواب، پایان‌بندی بی‌نظیر آن است، جایی که این سیکل ناگهان در صورت ما کوبیده می‌شود.

در اولین پلان فیلم، مینا از شوهرش جدا شده، خانه ندارد، کار ندارد، و بی‌کس و کار است. وارد یک بازی عشقی می‌شود و سرانجام، در آخرین پلان فیلم، او را می‌بینیم که از شوهرش جدا شده، خانه ندارد، کار ندارد، و بی‌کس‌وکار است. حتا بی‌کس‌وکار تر از قبل. و معنای این تلخ‌ترین زهر رگ خواب، یعنی پایانی در کار نیست. دوباره کامرانی خواهد آمد، دوباره مینا عاشق خواهد شد، دوباره کامران خواهد رفت و دوباره مینا سقوط خواهد کرد و سپس بالا خواهد آمد و دلش را با کامران دیگری قسمت خواهد کرد و هربار در این میان چیزی از دست خواهد داد. دل مینا هربار شکسته‌تر خواهد شد. هربار گذر از این سیکل او را شکسته‌تر و خردتر و بی‌کس‌تر خواهد کرد. سادگی مینا در آن پلان و مونولوگ نهایی، که می‌گوید دیگر بیدار خواهد بود، دیگر چشم‌هایش را باز خواهد کرد و فریب نخواهد خورد، با انتخاب هوشمندانه شعر و موسیقی فوق‌العاده به پوزخند گرفته می‌شود. رو سر بنه به بالین، تنها مرا رها کن - ترک من خراب شبگرد مبتلا کن. در پس‌زمینه‌ی شعر مولانا، صدای تلخ نعمت‌الله را می‌شنوید که می‌گوید رگ خواب مینا عشق است. او باز هم خواهد خوابید. باز هم چشم‌هایش را خواهد بست. باز هم بازیچه‌ی کامران خواهد شد.

مینا، نام تمام دختران زجرکشیده‌ی ساده‌ی عاشق عشق تاریخ است.

سوگواری نو

نگاهم می‌افتد به تلویزیون زیاد اینچ توی هال. جوانکی نشسته پشت پیانو و دارد حیثیت فرهاد را به باد می‌دهد. نگاهم را دور می‌کنم و می‌روم سمت آشپزخانه و بلبشویی که به پا شده. خاله‌ها و دایی‌ها و بچه‌ها دارند توی هم می‌لولند و وسایل سفره را آماده می‌کنند و می‌برند. مادربزرگ می‌گوید: بدوید، سال دارد تحویل می‌شود. دایی توی هال نشسته روی مبل، جلوی تلویزیون. صدایش توی خانه می‌پیچد: پنج، چهار، سه... همه دلمان می‌ریزد؛ می‌دویم پای تلویزیون. وقتی می‌بینیم پایین صفحه نوشته ۹:۵۹ دایی بلند می‌خندد و بقیه باز دوان دوان می‌روند سراغ کارهای خودشان. خاله توی اتاق دارد تند تند به پسر و دخترش لباس می‌پوشاند. شوخی بی‌موقع برادرش را نشنیده.

از ایستادن گوشه‌ی آشپزخانه و نگاه کردن به آدم‌هایی که پشت هم می‌آیند و می‌روند خسته شده‌ام. یک چیزی ته گلویم اذیتم می‌کند. دنبال کار دیگری می‌گردم تا این دقایق کشدار را رد کنم. چیزی که بالاخره کسالت این لحظات آخر را می‌شکند، صدای خسته‌ی شیرین آشنایی است. قدم‌های بلند برمی‌دارم سمت هال و گل می‌شکفد از گلم. کسی (احتمالا پدر) شبکه چهار را آورده و حالا صالح‌علای عزیز دارد نوشته‌هایش را می‌خواند. می‌نشینم روی مبل، جایی که تا چند لحظه‌ی پیش دایی نشسته بود. نمی‌دانم کجا رفته. می‌نشینم و نگاه می‌کنم به چهر‌ه‌ی نازنین و آرامش و آن چشم‌ها که همیشه انگار غرق‌اند. و گوش می‌دهم به صدایش که کمی می‌لرزد مثل همیشه، انگار که پدرانه نگران «مخاطبان جان»اش است، مبادا طبع لطیفشان را سختِ روزگار آزرده کند. بعد، علیرضا بدیع می‌آید و شعر می‌خواند. دوباره صالح‌علا به صفحه برمی‌گردد و عاشقانه از بهار تعریف می‌کند، و مرد دیگری از سعدی می‌گوید. برنامه‌ی بعدی، خاله‌ها هستند. «این چیه دیگه؟ بزنین کانال یک یا سه. اونا خوبه.»

نسیمی که صالح‌علا از آن حرف می‌زد قوت می‌گیرد، خودش و کاغذهای دست‌نویس روی میزش را غبارمانند می‌برد و تعدادی بازیگر را می‌نشاند جایشان. شعر‌های علیرضا بدیع ناتمام مانده. صالح‌علا آن نگاه پرغصه‌اش را با لبخند به صورتم می‌کشد: «عیب ندارد بیننده‌ی جان. عیب ندارد.»

چیزی نمی‌گویم. چند لحظه خیره می‌مانم به بازیگرهایی که آورده‌اند تا مردم نگاهشان کنند و ذوق داشته باشند دم سال نو. درد گلویم زیاد نیست، اما دست هم بر نمی‌دارد.

صدای اهالی خانه جالب است. مادربزرگ می‌گوید: «اون سرکه رو بیار، بو می‌ده.» جایش سمنو می‌ریزیم. دخترخاله می‌گوید: «مامان جوراب سفیدام کو؟»  جوابش را از مادرم می‌گیرد. پدربزرگ می‌گوید: «کی باز دست زده به این شیرینیا؟ از جعبه بردارین. مهمون بیاد خوب نیست دیس لخت باشه.» پسردایی با دهان پر گم و گور می‌شود. دختردایی نق می‌زند: «مامان، حافظ نداریم!» مادرش می‌گوید: «سعدی روی طاقچه اتاق فرنوش هست.» می‌گوید: «من که سعدی دوست ندارم مامان. حافظ می‌خوام!» پلک می‌زنم. دخترک هشت سالش است.

کم کم همه می‌نشینیم پای سفره. یکی، دعای تحویل سال را به آواز می‌خواند. آخرین آرزوها و دعاهای پیش از سال تحویل، و شلیک توپ. گریه‌ها و بعد بلند شدن و روبوسی و سال ۹۶ و تبریک‌های تلفنی و هجوم بچه‌ها به شیرینی‌ها و عیدی دادن‌ها و عیدی گرفتن‌ها. وسط این گیر و دار، یکی کانال را عوض می‌کند و «من و تو» می‌آورد. پسری شیک دارد آوازی به انگلیسی می‌خواند. هیچ هضمش نمی‌کنم، اما سعی می‌کنم توجه نکنم. همه مشغول تبریک عید و مشتقاتش اند. چند دقیقه بعد تصویر عوض می‌شود و تصویر جدید حالم را بهم می‌زند. دکوری که روحانی در آن نشست و تبریک عید گفت را ساخته‌اند، با یک عروسک مضحک از روحانی که دارد دلقک بازی در می‌آورد. تحملم را از دست می‌دهم و کانال را عوض می‌کنم. با این‌که حتا نمی‌دانم کانال بعدی چیست، دکمه‌اش را عصبانی فشار می‌دهم. هنوز چند لحظه نگذشته، صدای چند نفر درمی‌آید: «چرا عوض کردی؟ دست نزن! داریم نگاه می‌کنیما! این چیه آوردی؟»

چند ثانیه مغزم سفید می‌شود. باورم نمی‌شود دارم چنین جملاتی را می‌شنوم. چند ثانیه گیج به کسی که این حرف را زده خیره نگاه می‌کنم. دارد با من حرف می‌زند، اما صدایش انگار توی فاصله‌ی کوتاه بینمان گم شده. برمی‌گردم و پشت می‌کنم به تلویزیون، به مادربزرگ، پدربزرگ، دایی‌ها و خاله‌ها و همه و با شتاب‌زده از پله‌ها می‌روم بالا. برایم مهم نیست که چند دقیقه بیشتر از تحویل سال نگذشته. باید تنها باشم. صدایشان را می‌شنوم که می‌گویند: «کجا می‌ری؟ بیا من و تو رو بیار. این چیه آوردی؟» توجه نمی‌کنم و تند می‌روم طبقه بالا.

تقریبا هیچکس پایش را طبقه بالا نمی‌گذارد. یا درد زانو اجازه نمی‌دهد، یا حوصله‌شان. فقط گه‌گدار کسانی که می‌خواهند در شلوغی‌های این خانه‌ی پر رفت و آمد کمی آرامش داشته باشند مدتی مقیم اتاق‌های سرد طبقه‌ی بالا می‌شوند.

می‌نشینم روی تخت و سرم را می‌گیرم بین دستانم. نمی‌توانم تحمل کنم. نمی‌توانم این را بفهمم که کسی موقع سال تحویل استیج ببیند. نمی‌توانم ببینم که دارند در بزرگترین عید غیردینی‌مان، رئیس جمهورمان را مسخره می‌کنند. من نه به روحانی رای دادم و نه هیچوقت شیفته‌اش بوده‌ام، اما آنها حق ندارند رئیس‌جمهور مرا مسخره کنند. اگر کسی بخواهد رئیس‌جمهور مرا مسخره کند، آن کس منم. نه آنها. رئیس جمهور من اگر سخیف‌ترین فرد هم باشد، آن‌ها حق مسخره کردنش را ندارند‍. آنها هیچ حقی ندارند.

نمی‌فهمم که کسی بخواهد مسخره شدن رئیس‌جمهورش را به دست «آن‌ها» تماشا کند.

نمی‌فهمم که کسی سالش را با «من و تو» تحویل کند. نمی‌فهمم سفره‌ای را که ده تا سین داشته باشد. نمی‌فهمم عیدی را که حافظ و فال نداشته باشد. دختردایی هم نمی‌فهمید.

گلویم بدجور می‌سوزد. دردش دیگر طاقتم را طاق می‌کند. گوشی‌ام را برمی‌دارم و چند لحظه بعد دوباره می‌گذارمش کنارم روی تخت. عزیزترین صدا اتاق را – و من را - مثل دوستی قدیمی در آغوش می‌کشد. بوی عیدی، بوی توپ... این بار خود فرهاد است که می‌خواند. محکم و رسا می‌خواند. دست‌هایم را می‌گذارم روی چشمانم و محکم فشار می‌دهم. دلم می‌خواهد هیچ چیز نباشد جز صدای فرهاد؛ جز فانوس انتهای کوچه و جوی لاجوردی‌اش. صدایش را مثل مرهم فرو می‌دهم و درد گلویم آرام می‌شود. سینه‌ام سبک می‌شود و دست‌هایم را از چشمم برمی‌دارم. صدای پایی از سمت پله‌ها می‌آید. نمی‌خواهم بدانم چه کسی است؛ گوشی‌ام روی حالت تکرار است و فرهاد دارد نفس می‌گیرد تا آهنگش را یک بار دیگر بخواند.

دوباره دست‌هایم را روی چشم‌هایم می‌گذارم و همه‌جا سیاه می‌شود. تاریکی را بیشتر دوست دارم. هر دور شدنی از آن خانه و آن آدم‌ها، حتا اگر فقط در ذهن هم باشد، برایم دلپذیر است. می‌خواهم تا جایی که می‌توانم هیچ‌کدامشان را نبینم؛ هیچ‌چیز را نبینم. در تاریکی هیچ‌چیز نیست. «هیچ» را به آن همه چیز‌های پررنگ و لعابی که نمی‌فهمم ترجیح می‌دهم. دستی را روی شانه‌ام احساس می‌کنم. کسی آرام در گوشم نجوا می‌کند: «عیبی ندارد بیننده‌ی جان. عیبی ندارد...» سر پیرش را می‌گذارد روی شانه‌ام و با هم «کودکانه‌»‌ی فرهاد را گوش می‌کنیم. نمی‌بینمش، اما حتم دارم که او هم چشم‌هایش را بسته است.

کوتوله‌ی سفید

زندگی یعنی مفید بودن. برای خودت. برای بقیه. یه بلیت بخت‌آزماییه تا بتونی یه لحظه رنگ آسمون رو ببینی. فقط یه بار ممکنه برنده‌ی این بخت‌آزمایی بشی. یه بار فقط بهت می‌دن این فرصت رو. که اونقدر بالا بری تا بتونی چشم تو چشم ماه نگاهش کنی. هرچی مفیدتر باشی بالاتر می‌ری. مفید برای خودت. برای بقیه. هرچی بیشتر دوستت داشته باشن یعنی آدم مفیدتری هستی.

چقدر قشنگه محبوب بودن. معروف بودن نه، قدرت داشتن یا مشهور بودن هم نه. محبوب بودن. خیلی قشنگه. وقتی دوستت دارن، حس می‌کنی اون چیزی هستی که باید باشی. که راه رو درست رفتی انگار. کج نبوده قدم‌هات.

یکی دیگه از چیزای قشنگ قلم دست گرفتنه. چقدر دوست داشتنیه این طرح و نقش آبی که جون می‌گیره رو کاغذ بی‌عمق و بی‌معنی. که حرفای دل می‌شه. که دل سبک می‌شه به یمن بودش.

کاش کم نیاریم تو جوشیدن. کاش خاموش نشیم. ترس داره این شعله‌ی سوسوزنِ جوونی. عمری که تند داره میره، مسیری که پرشیبه و بازه و هی نگاه می‌ندازی به پشت سر و میگی: ببین، ببین هیچی نیست اون عقب... چیکار کردی پس؟ کجا رفته جای بیست سال قدم‌هات رو زمین بکر خدا؟ بگذریم. فکرش رو نکن. الان می‌خوای چیکار کنی؟ تا وقتی بار به برت هست؟ بعد که خم بشه تنت و صاف بشه مسیر و بمیره شیب جاده، دیگه از پریدن خبری نیست ها‍. الان که پرشیبه زمین، الان که پر فراز و نشیبه منظره، رفتی قله‌ها رو بالا؟

ترس ندارم از پیری. ترسم از کودکیه که به باد رفت. ترسم از نوجوونیه که معصوم بود و تلخ به بادش دادن. می‌ترسم از پر شال جوونی، که نرم نرم داره ساز دل سپردن به باد بهار رو می‌زنه.

کجایی تو؟

این Wrapper آبی

چند وقتی بود که ماجرای تلگرام برام یه مقدار جالب شده بود و کنجکاوم کرده بود. برای همین، تحقیق می‌کردم تا ببینم چه خبره پشت این نرم‌افزار عجیب و غریب.

شروع ماجرا از اینجاست که، اگه به خاطر داشته باشید، مهم‌ترین قابلیتی که تلگرام رو بین سایر پیام‌رسان‌ها به محبوبیت رسوند، قابلیت ارسال فایل (با فرمت دلخواه) بود. و جالب این‌جا بود که حجمی که می‌تونید توی تلگرام ارسال کنید، نامحدوده. فایل‌های چندین گیگابایتی رو می‌شه به راحتی توی تلگرام فروارد کرد و انتقال داد. به این اضافه کنید که تلگرام تاریخچه‌ی پیام‌ها رو هم نگه می‌داره و اگر شما حتا هیستوری پیام‌هاتون رو با یک نفر پاک بکنید، بعدن دوباره می‌تونید به اون پیام‌ها رجوع کنید؛ یعنی تلگرام این فایل‌های چندین گیگابایتی رو حتا وقتی هیچکدوم از دو طرف ارسال و دریافت کننده روی دستگاهشون نداشته باشن، نگه می‌داره. اما نکته‌ی مهم‌تر، اینه که سرعت آپلود کردن روی و دانلود کردن از تلگرام بسیار بالاست و پایدار هم هست. پیش نمی‌آد که برای مثال وسط دانلود کردن ناگهانی و بی دلیل خاصی دانلود قطع بشه یا سرعت آپلود و دانلود پایین باشه. نه، آپلود و دانلود در تلگرام به پایدارترین و سریع‌ترین شکلی که اتصال اینترنت شما اجازه می‌ده رخ می‌ده.

معنای این پاراگراف بالا، به طور خلاصه اینه که تلگرام حافظه‌ی ابری بسیار بسیار بسیار بزرگ و قدرتمندی داره. هزینه‌ی نگهداری چنین پایگاه‌داده‌ی ابری بزرگ و قدرتمندی، به معنای واقعی کلمه، نجومیه. از طرفی، برای این‌که این سرعت و پایداری رو داشته باشه تلگرام، علاوه بر زیرساخت‌های فیزیکی قدرتمند نیاز به یک تیم توسعه‌دهنده و نگهدارنده‌ی بسیار بسیار توانمند هم هست. این شد که به فکر تحقیق درباره‌ی سازوکار این شرکت افتادم تا ببینم منبع درآمدش چطوره و این تیم قدرتمند و خارق‌العاده از کجا دور هم جمع شدن. اما توضیحی که توی سایت تلگرام باهاش مواجه شدم این بود:

We believe in fast and secure messaging that is also 100% free.

Pavel Durov, who shares our vision, supplied Telegram with a generous donation, so we have quite enough money for the time being. If Telegram runs out, we will introduce non-essential paid options to support the infrastructure and finance developer salaries. But making profits will never be a goal for Telegram.

با در نظر گرفتن این‌که عمر تلگرام به سه سال و نیم می‌رسه، هزینه‌ی نگهداری چنین زیرساخت‌های فوق‌عظیمی چنان نجومیه که این متن چیزی بیشتر از یک شوخی خنده‌دار نیست. دو برادر روس ناگهان تصمیم بگیرن برن آلمان و برای رضای خدا میلیون‌ها دلار از جیب خودشون خرج کنن و پای هیچ در‌آمدی هم وسط نباشه تا مردم جهان بتونن یه نرم‌افزار پیام‌رسان رایگان داشته باشن؟

اول به این قضیه خوش‌بینانه نگاه کردم و گفتم لابد این متن دروغه و تلگرام هم مثل تمام شرکت‌های رایانش و حافظه‌ی ابری داره از داده‌کاوی و تحلیل اطلاعات کاربرهاش و فروختن اون‌ها پول در می‌آره. اما این چند وقت متوجه چیزی شدم که نگاه خوش‌بینانه رو از بین برد و ایده‌ی بدبینانه‌ رو شدیدن تقویت کرد.

تلگرام هم مثل وایبر خدابیامرز، چند وقتی می‌شه که شروع کرده به تولید استیکر‌های خودش و منتشر کردن اون‌ها. توی این بسته‌ی استیکر‌ها که می‌گشتم، متوجه شدم بعضی از استیکر‌های بعضی بسته‌ها یه مقدار زشت و ناشایسته، و حقیقتش زیاد خوشم نیومد، اما باز خوش‌بینی به خرج دادم و در حد یه شیطنت بی‌ادبانه بهش نگاه کردم. ولی امروز وقتی دوباره پیام تلگرام رو که خبر از منتشر شدن بسته‌های جدید استیکرش داده بود دیدم و بسته‌های جدید رو زیر و رو کردم، متوجه شدم این استیکر‌های زشت بسیار هم از نظر تعداد و هم از نظر شدت وقاحت گسترش پیدا کرده، تا جایی که چند بسته‌ی «علنن س.ک.سی» و یکی دو بسته‌ی علنن «پو.رنوگرافیک» دیدم و می‌شه گفت مطمءن شدم که خوش‌بینانه نگاه کردن به ماجرای این تلگرام، دیگه کار عاقلانه‌ای نیست.

شرکتی که افتخارش به اینه که صد میلیون کاربر داره، آیا انقدر بی‌ملاحظه‌ست که نمی‌دونه نباید محتوای پو.رنوگرافیک تولید کنه، چون ممکنه برای جمع کثیری از مخاطب‌هاش نامناسب و ناراحت کننده باشه؟ این مطلب رو هرکسی می‌دونه؛ فکر نمی‌کنم توی این مطلب اختلاف نظری داشته باشیم. پس چرا یک شرکت جهانی که جزو یکی از پرجمعیت‌ترین پیام‌رسان‌ها محسوب می‌شه، باید انقدر بی‌ملاحظه باشه نسبت به مخاطب‌هاش، و انقدر راحت به خودش اجازه بده استیکر‌هایی با موضوع شیطان‌پرستی و پو.رن و مسایل جنسی و توهین به ادیان (شوخی نمی‌کنم، می‌تونید توی لیست استیکر‌های تلگرامتون ببینید!) تولید کنه؟ آیا نمی‌دونه که از بچه‌های ۱۰ ساله تا بزرگ‌های ۷۰ ساله دارن از این نرم‌افزار استفاده می‌کنن؟

دلیلش... فکر نمی‌کنم نیازی به توضیح داشته باشه.

صرفن حس کردم باید بگم.

یا علی.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

این لیست استیکر‌هاییه که توی متن عرض کردم.

https://www.artstation.com/artwork/xoYA1

این مجموعه بسته، به نام بسته‌های استیکر با موضوع اساطیر و افسانه‌هاست. آیا ما اونقدر افسانه و اسطوره کم داریم که باید از این شخصیت‌ها استفاده بشه؟ بافومث، لیلیث، لوکی؟ بجز لپرکان (که اون هم اگر بدبینانه نگاه کنیم نماد حرص و طمعه) کدوم یکی از این اساطیر نماد و نشونه‌ی خوبی هستن و شخصیت خوبی دارن؟

https://stickersearch.net/telegram/packs/cheerleader-girl

یک بسته‌ی دیگه هم هست که متاسفانه توی اینترنت پیداش نکردم. لطفن برید و توی لیست آخرین استیکر‌هایی که تلگرام منتشر کرده، به نام زیگموند فروید ببینیدش.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

یه نگاهی هم بندازید به دور و برتون، ببینید چقدر خودتون و اطرافیانتون چقدر از کاراتون رو با تلگرام انجام نمی‌دید/نمی‌دند. ببینید که چقدر وابسته‌ی تلگرام هستیم. ما و تمام ارتباط‌هامون.

وزیر خاموش

بازیکن وقتی وزیرش رو از دست می‌ده، توی بازی به حالتی شبیه فلج دچار می‌شه. وزیر بین تمام مهره‌ها بازترین محدوده حرکت رو داره، پس همزمان بیشترین تهدید و حمایت رو می‌تونه انجام بده. به همین دلیله که تیم حریف معمولن به همون اندازه که از وزیر می‌ترسه و سعی می‌کنه وزیر حریفش رو مدیریت کنه، روی حذف کردنش هم برنامه ریزی می‌کنه. چون می‌دونه که با حذف وزیر تمام مهره‌هاش فضای نفس کشیدن پیدا می‌کنن. فرصتی پیدا می‌کنه تا به خونه‌ها و مهره‌هایی که پیشتر تحت حمایت وزیر بودن دست ببره. چون می‌دونه وزیر تا وقتی که توی صفحه‌ی بازی هست و وجود داره، حتا اگر زیاد حرکت داده نشه، حتا اگر وزیر چندین حرکت خاموش باشه، باز هم تاثیر حمایت و تهدیدش روی تمام صفحه و تمام بازی مشهوده.

با از دست رفتن وزیر، بازیکن حتا اگر تعداد زیادی مهره براش باقی مونده باشه، حتا اگر فیل‌هاش و اسب‌هاش رو داشته باشه، باز از این حس فلجی رهایی نداره. می‌دونه که اسب قدرتمنده، می‌دونه که رخ ابزار کاراییه، اما فراموش نمی‌کنه که هیچ مهره‌آی نمی‌تونه براش جای وزیر رو بگیره.

اینجور مواقع، خلا وزیر روی تمام بازی حاکم می‌شه خلایی که هیچکس توان پر کردنش رو نداره. و تنها امیدی که می‌شه داشت، اینه که یه سرباز خاموش که تمام مدت بازی آهسته و دور از چشم به سمت سطر آخر حرکت کرده، بتونه خودش رو به سطر آخر برسونه، و بازی وزیر جدیدی به خودش ببینه.

شاید فقط اینطور باشه که مهره‌ها دوباره حامی پیدا کنن،

و امید.

هفتگانه‌ی ناگفته

دیشب، جای شما خالی، کنسرت استاد بزرگوار شهرام ناظری و پسر نیکش، حافظ ناظری بودم.

یه مجموعه چیزهایی دیدم، خوب و بد، درهم. گفتم که شرح بدم، که شما هم دیده باشید.

یکم: روی پوستر برنامه، تصویر حافظ بسیار بیشتر از استاد توی چشمه. ناراحت بودم که داره از پدر استفاده می‌کنه و شاید کنار می‌ذاره ایشون رو. اما توی خود کنسرت، رفتار حافظ، طوری بود انگار فقط یکی از نوازنده‌های گروه باشه. اومد نشست، حتا سلام و احوال پرسی نکرد با مهمان ها و در تمام دو ساعت و اندی طول کنسرت، نه توضیحی درباره آلبومش داد و نه خود اجرا و نه هیچ چیز دیگه. تمام صحبت ها رو استاد انجام دادن. از مقدمه و خوش‌آمد گویی، تا معرفی حضار برجسته، تا توضیح درباره قطعه‌ها، همه و همه. فقط در نیم ساعت آخر و قبل از اجرای آخرین قطعه بود که حافظ سلام کرد و از مسئولین برگزاری کنسرت، اسپانسرها، تهیه کننده و غیره تشکر کرد. بسیار این حرکتش برای من معنی‌دار و شاید لذت‌بخش‌ترین اتفاق دیشب بود. حقیقتن از این احترام و قدرشناسی لذت بردم، و شک ندارم که نتیجه‌ش رو خواهد دید این پسر.

دوم: چقدر صدای استاد نیکه، چقدر نیک... دهان که باز کردن به سلام و خوش‌آمد، آروم شدم. زنده باشن. و نخستین کنسرتی بود که می‌دیدم نوازنده‌ها همه درجه‌ی یکن و همه فوق‌العاده.

سوم: دوستان، بزرگواران، وقتی بنده این همه راه از خونه پا شدم با مشقت اومدم برج میلاد، این دردسرها رو برای شنیدن صدای عزیز شما تحمل نکردم. اومدم صدای استاد رو بشنوم. اگر از صدای خودتون خیلی خوشتون می‌آد، توی خونه نوارهای استاد رو بذارید و باهاش هم‌خوانی کنید. بنده هم اگر یه وقت هوس کردم آهنگ‌های استاد رو با صدای شما بشنوم، خبرتون می‌کنم.

چهارم: سلفی گرفتن با استاد، با حافظ، با نوازندگان، با دکور صحنه، با استندها و بنرهای اجرا رو می تونم (تا حدی) درک کنم. اما سلفی گرفتن با جمعیت حاضر در کنسرت؟ سلفی گرفتن با صندلی‌های خالی بعد از اجرا؟ برادرم، چی زدی صبح؟

پنجم: قطعه نخست که تموم شد، استاد گفتن این همه فرد توی یک فضای چنین بسته و این همه سکوت، عجیبه و کم دست یافتنی. سکوت در یک کنسرت نشان شعور و فرهنگ شنونده‌ست و بزرگترین هدیه و نعمت و بازخوردیه که هنرمند می‌تونه از مخاطبش در یک اجرا بگیره. و تشکر کرد. تشکر استاد که تموم شد، ولوله‌ای توی جمعیت افتاد، آمیخته به خنده. «ببین، ما رو میگه ها!» «وای ما چیقده باشعوریم!» «فرناز تو رو نمیگه ها. با من بود.» «خفه شو! (خنده) بیشعور!». خلاصه بخوام ترجمه بکنم خدمتتون، میشه دو جمله. 1- شما چقدر باشعورید. 2- کور خوندی بزرگوار. ما همون گوسفندی هستیم که بودیم.

ششم: در حال خروج از پارکینگ طبقاتی میلاد، بعضی از هم‌شهریان عزیز دو لاینه کردن همون باریکه‌ی خروجی رو. ترافیک عجیبی شد، و باعث شد همون عزیزانی که دولاینه کرده بودن هم دیرتر خارج بشن از پارکینگ. فرهنگ مصرف آب و حمایت از تولید ایرانی و غیره رو یاد گرفتیم، اما الحمدلله هنوز یاد نگرفتیم باید از سمت راست حرکت کرد. اصلن بهتر. کامل خداست.

هفتم: آدم وقتی به فکر اصلاح اجتماع و دیدگاه مردم باشه، تا حدی جسوره و سلحشور، انگیزه داره، اشتیاق داره. هرکسی رو میبینه که بی فرهنگه یا کار اشتباهی داره می کنه، حتمن تذکر می ده، می جنگه و فکر می کنه که من روزی اینها رو اصلاح خواهم کرد، اونا روزی خواهند فهمید. اما وقتی می بینی گاهی آشناهای دور و برت، حتا تلخ تر، وقتی میبینی پدر و مادرت هم افکار و ایده های این چنینی دارن، پوک می شی. انگار درونت رو جویدن و تف کردن بیرون. خالی.

درونت خالی، پشتت خالی، زیر پات خالی.

این همه خفتگان...

چشم‌هایم را که آرام باز می‌کنم، نور ناگهان از جایی که نمی‌دانم کجاست شتک می‌زند. همه جا را لکه‌های نور گرفته‌اند. قدری به خودم و به آنها زمان می‌دهم تا آرام و سر فرصت قوام بیایند، سر و شکل بگیرند. کمی بعد، اکثرشان آرام در محیط حل می‌شوند و بجز چند تا، از بین می‌روند. یکی از لکه‌های نور کش می‌آید، دراز و کوله می‌شود و می‌شود برادرم، که روی صندلی‌اش خوابیده. آن دیگری باد می‌کند، انگار با وردنه ورز اش بدهند پهن می‌شود و می‌شود خانه‌مان، کوچک و محقر. حواس دیگرم، به نوبت پس از بینایی به کار می‌افتند. بوی خاک و گِل می‌آید، کود، گیاه. صدای برادرم که مثل خوک‌ خرناس می‌کشد، صدای تق تق مختصر و نامنظمی که از پشت سر می‌آید.

صاف روی صندلی‌ام می‌نشینم و چشم می‌غرانم به برادرم. همیشه از او متنفر بوده‌ام، همیشه دلم می‌خواسته از او متنفر نباشم، اما متنفر بوده‌ام. رفتار‌هایش همه نفرت‌انگیزند. چند هفته پیش مادر آنقدر عصبانی شد که کشیده‌ای زیر گوشش نشاند و گفت یک هفته تمام کار‌های باغچه را او باید انجام بدهد. برادرم یک روز اول کارش را کرد، اما همان یک روز بود. از فردایش، مادر خودش دوباره سراغ باغچه رفت. چیزی به برادرم نگفت، اما به نظرم این بدترین کاری بود که می‌توانست با او بکند. چون دیگر هیچوقت با او حرف نزد.

از آدم‌هایی که به باغچه‌ها توجه نمی‌کنند متنفرم. آنها هیچ‌وقت نمی‌فهمند که اگر به باغچه نرسی، علف‌های هرز فقط در چند روز ناقابل، مانند طاعون به جان خاک می‌افتند. هیچ‌وقت نتوانسته‌ام آدم‌هایی را که به باغچه‌ها فکر نمی‌کنند بفهمم. مگر نه اینکه باغچه‌ها مهم‌ترین جزء دنیا هستند؟

هیچ‌وقت نتوانسته‌ام از او آنطور که لیاقتش را دارد نفرت داشته باشم. چون در این صورت باید از اکثر اطرافیانم هم همانقدر به دل بگیرم. آدم‌های کمی هستند که ارزش باغچه‌ها را درک می‌کنند و می‌فهمند پاک نگه داشتن خاکش چقدر دشوار و حیاتی است. همه‌ی آدم‌هایی که می‌شناسم، همه جز یک دو نفر، مثل برادرم زندگی می‌کنند. صندلی‌هایشان را می‌نشانند پشت به باغچه‌هایشان که حتا نگاهشان به آن تکه زمین ویران شده نیفتد. اما، اما در دل می‌دانند که اگر برگردند و فقط نیم نگاهی بی‌اندازند به پشت سر، باغچه عزیزشان را در چه وضعی خواهند دید. سلطنت علف‌های هرز را خواهند دید، می‌دانند. دلشان پر از غصه خواهد شد و خواهند گریست، این را هم می‌دانند. برای همین، همه تصمیم گرفته‌اند به صدای خرناس‌های خوک مانندشان رو بیاورند. روستای ما را صدای خر خر غرق در خوابشان، صبح و شب پر کرده. بلند و پشت سر هم خرخر می‌کنند، انگار می‌کنی که با هم قرار گذاشته اند روستا حتا یک لحظه از صدایشان خالی نماند، مبادا کسی در سکوت، در آن یک لحظه سکوت، به یاد باغچه‌اش بی‌افتد و بعد، میان خرناس‌هایی که دوباره از سر گرفته شده‌اند، هق هق فروخورده‌ی تلخی هم به گوش برسد.

از تمام آنهایی که اینطور به حقیقتشان پشت می‌کنند بی‌زارم. از تمام آنهایی که انقدر بی‌مقدارند که چشم‌شان را به روی تمام تخم و نهاله‌های هرزی که دور و اطراف باغچه‌شان قد می‌کشند می‌بندند و خودشان را به خواب می‌زنند. دلم را به درد می‌آورد. دیدنشان.

اما من بیدارم.

من هرچه را که رخ می‌دهد می‌بینم. هرچه بیشتر آنها را می‌بینم، بیشتر تشویق می‌شوم که بیدار باشم و اطرافم را نگاه کنم، که چشمم را به روی باغچه‌ها نبندم. من هیچوقت خودم را گول نزده‌ام و نمی‌زنم. درختچه‌ها باید هرس شوند، خاک باغچه‌ها باید وجین شود. مثل همین کار که مادرم دارد می‌کند. صدای تق تق قیچی را از پشت سرم می‌شنوم. برمی‌گردم و نگاهش می‌کنم. حواسش به من نیست، با جدیت دل به باغچه عزیزش داده و وجین می‌کند. فقط من و اوییم که به فکر این باغچه‌ایم. برادرم هیچوقت درک این باغچه را نداشت. نخواست داشته باشد.

می‌خواهم صدایش بزنم و خسته نباشیدی بگویم، اما آنقدر سرگرم کارش است که تصمیم می‌گیرم حواسش را پرت نکنم. لبخندی می‌زنم و دوباره برمی‌گردم و به پشتی صندلی تکیه می‌دهم. خوشحالم که وضع باغچه‌مان خوب است. خوشحالم که مثل برادر نافهمم، نافهم نیستم و ارزش باغچه را می‌دانم. وقتی خودم را می‌بینم که بخشی از آن ارکستر منحوس خرخر خفتگان روستا نیستم، در دل به خودم می‌بالم. من هیچوقت چشمم را به حقیقت‌های اطرافم نمی‌بندم. من آدم دغدغه‌مندی هستم. این دغدغه داشتن، به من آرامش می‌دهد.

و این آرامش، آرام، خوابم می‌کند.

یک دیالوگ خانوادگی

پدر: دمو روزای انقلاب، یَک حج آقایی بو، سُوار یک کامیونی مرف، دِ روزای راهپیمایی شعار مِدا. ای منشست پشت یک وانتی با بلندگو، یک وانت دگری هم ور پشتش مِاَمد، ای بلندگو با یک سیمی وصل رفته بو به یک ژنراتوری که پشت وانت عقبی بو. یک روز یک دُفعه وانت جلویی گاز بدا، ماشینا فاصله بگریفتن، ای سیم پاره رفت. حج آقا وسط شعار بداین، بگوف: سیم پاره رف، سیم پاره رف! یکهو بدی هم کل جمعیت دارن شعار مِتن: سیم پاره رف، سیم پاره رف! داد بِزَه: سیم پاره رف شعار نِیه! حقیقته! آز دوباره هم کل جمعیت داد بزین: سیم پاره رف شعار نیه، حقیقته!

عمه: حالا چه خوبُم یادته بمانده!

پدر: ها. فکر کنُم مو خودوم د همو راهپیمایی بیوم. اینا ره قشنگ یادمه.

مادربزرگ: اینا ره همه ره یادتایه. اینا هیچکدوم مهم نیه. مهم او چیزیه که یاد هیچکدومته نیه. مهم او پسرم بو که برفت و دگرم هیچوقت نیامه. مهم او بو. بعد او دگر هچ مهم نیه. همی زندگی دگر هچش مهم نیه...